Anayasa Mahkemesi Süresiz Yoksulluk Nafakasını İptal Etti:
Kararın Hukuki Analizi ve Geleceği
Türk Aile Hukuku uygulamasında en çok tartışılan konulardan biri olan "süresiz yoksulluk nafakası" hususunda tarihi bir emsal karara imza atıldı. Antalya 12. Aile Mahkemesi tarafından yapılan somut norm denetimi başvurusu neticesinde Anayasa Mahkemesi (AYM), Türk Medenî Kanunu’nun 175. maddesinin birinci fıkrasında yer alan "...süresiz olarak..." ibaresini oy çokluğuyla iptal etmiştir.
30 Eylül 2026 tarihli ve 33386 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan karar, 4721 sayılı Türk Medenî Kanunu (TMK) çerçevesinde nafaka yükümlülüğüne ve tarafların hak dengesine yeni bir boyut kazandırmaktadır.
İtiraz yoluna başvuran Antalya 12. Aile Mahkemesi, TMK m. 175/1’de geçen ibarenin Anayasa'nın 2., 10., 20., 35. ve 41. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürerek iptalini talep etmiştir.
Anayasa Mahkemesi yaptığı incelemede, kuralı Anayasa’nın 2. (Hukuk Devleti), 5. (Devletin Temel Amaç ve Görevleri) ve 17. (Kişinin Maddi ve Manevi Varlığını Koruma Hakkı) maddeleri yönünden değerlendirmiş ve bu ilkeler kapsamında aykırılık tespit ederek kuralı iptal etmiştir. (Anayasa'nın 10., 20., 35. ve 41. maddeleri yönünden ayrıca bir inceleme yapılmasına gerek görülmemiştir.)
Mahkeme kararında, evlilik birliğinin sona ermesiyle yoksulluğa düşecek taraf lehine nafaka öngörülmesinin sosyal yardım ve dayanışma amacına dayandığını kabul etmekle birlikte, süresizlik unsurunun yarattığı hak ihlallerine şu gerekçelerle dikkat çekmiştir:
Yargısal Uygulama ve Belirlilik İlkesi: Kanun metni lafzen hâkime her durumda süresiz nafaka verme zorunluluğu yüklemese de, Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarında kural emredici kabul edilmekte ve hâkime nafaka süresini belirleme konusunda takdir yetkisi tanınmamaktadır. Bu katı uygulama normun öngörülebilirliğini ve açıklığını zedelemektedir.
Kusursuz Eşe Ömür Boyu Külfet: TMK m. 175 uyarınca nafaka ödemekle yükümlü tutulan eşin boşanmada kusursuz veya daha az kusurlu olması aranmamaktadır (kusuru dahi aranmamaktadır). Mahkeme; "kusurlu olması dahi gerekmeyen nafaka borçlusu açısından kategorik olarak süresiz öngörülmenin ağır bir külfete neden olduğunu" vurgulamıştır.
Çatışan Haklar ve Makul Denge: Evliliğin sona ermesinden sonra tarafların ömür boyu bu sonuçla bağlı kalması, kişilerin psikolojik, sosyal ve ekonomik bütünlüğü üzerinde olumsuz etkiler yaratmakta; nafaka alacaklısı ile borçlusunun karşılıklı menfaatleri arasındaki makul dengeyi bozmaktadır.
Hâkime Somut Olayı Değerlendirme Yetkisi: Mahkeme; evliliğin süresi, alacaklı eşin yaşı, eğitimi, sağlık durumu, çalışma imkânları ve kendi geçimini sağlayabilme kapasitesi gibi kıstaslara göre hâkime nafaka süresini belirleme yetkisinin verilmesi gerektiğini ifade etmiştir.
AYM gerekçeli kararında, dünyadaki farklı hukuk sistemlerinde uygulanan nafaka modellerini de incelemeye dahil etmiştir:
İsviçre: Nafaka miktarı ve süresi, tarafların ekonomik/kişisel durumları dikkate alınarak somut olayın özelliklerine göre hâkim tarafından belirlenir.
Almanya: Eşlerin kural olarak kendi geçimlerini sağlamaları esastır; belirli hâllerde süre sınırı konulabilmektedir.
İngiltere: Ekonomik bağımlılığın makul bir süre içinde sona erdirilmesi amacıyla süreli nafaka uygulanır.
Hollanda: Mahkeme kararıyla aksi belirtilmedikçe kural olarak nafaka süresi evlilik süresinin yarısı kadar ve en fazla 5 yıl ile sınırlandırılmıştır.
Belçika: Nafaka süresi kural olarak evlilik süresini aşamaz (ihtiyaç halinde uzatılabilir).
Karar Ne Zaman Yürürlüğe Girecek? Anayasa Mahkemesi, iptal kararı nedeniyle doğacak yasal boşluğun kamu yararını ihlal edeceğini değerlendirerek, Anayasa'nın 153. maddesi ve 6216 sayılı Kanun'un 66. maddesi uyarınca iptal hükmünün Resmî Gazete’de yayımlanmasından itibaren 9 ay sonra (30 Haziran 2027 tarihinde) yürürlüğe girmesine oy birliğiyle karar vermiştir.
Bu 9 aylık geçiş sürecinde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin (TBMM) yeni bir yasal düzenleme yaparak nafaka sürelerine, kademeli modellere ve istisnai durumlara ilişkin net ve somut ölçütler getirmesi beklenmektedir.
Yıl Düzenleme / Gelişme
1926 743 sayılı Türk Kanunu Medenisi m. 144 uyarınca yoksulluk nafakası en fazla 1 yıl ile sınırlandırılmıştır.
1988 3444 sayılı Kanun ile süre sınırı kaldırılmış ve süresiz nafaka esası getirilmiştir.
2012 AYM, "süresiz olarak" ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına karar vermiştir (E.2011/136, K.2012/72).
2017 Yargıtay 2. Hukuk Dairesi yerleşik içtihatlarında süreli nafakayı kanuna aykırı bulmuştur.
2026 AYM (E.2025/156, K.2026/131), "süresiz olarak" ibaresini iptal etmiş; karar 30/09/2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır.
2027 30 Haziran 2027 itibarıyla iptal hükmü resmen yürürlüğe girecektir.
Hayır, mevcut nafaka ödemeleri kendiliğinden sona ermeyecektir. AYM'nin iptal kararları geriye dönük olarak kesinleşmiş mahkeme kararlarını doğrudan iptal etmez. Hâlihazırda nafaka ödeyen kişilerin bu ödemeyi durdurabilmesi veya süreli hale getirebilmesi için aile mahkemelerinde TMK m. 176'da yer alan koşullar çerçevesinde nafakanın kaldırılması davası açması gerekecektir.
İptal hükmü yürürlüğe girdikten (30 Haziran 2027) ve TBMM yeni yasal çerçeveyi sunduktan sonra; yeni düzenlemenin devam eden davalara ve mevcut nafaka dosyalarına nasıl uygulanacağı, yasama organının belirleyeceği hükümler doğrultusunda şekillenecektir.
Evet. Karar oy çokluğuyla alınmıştır:
Karşıoy Kullanan Üyeler (Engin YILDIRIM, Selahaddin MENTEŞ, Kenan YAŞAR): Nafakanın sosyal devlet ilkesinin bir gereği olduğunu, kadının toplumdaki ekonomik kırılganlığını koruduğunu ve mevcut TMK m. 176 (kaldırma/uyarlama) mekanizmalarının zaten dengeli bir koruma sağladığını belirterek iptale karşı çıkmışlardır.
Farklı Gerekçe (Yıldız SEFERİNOĞLU): İptal sonucuna katılmakla birlikte, iptalin temel dayanağının "hak dengesinden" önce Anayasa'nın 2. maddesindeki belirlilik ilkesinin ihlali olduğunu savunmuştur.
Anayasa Mahkemesi’nin TMK m. 175/1’de yer alan “süresiz olarak” ibaresine ilişkin iptal kararı, Türk Aile Hukukunda bireysel haklar ile sosyal dayanışma ilkeleri arasındaki dengenin yeniden kurulması adına tarihi bir dönüm noktasıdır. Kusursuz eşi dahi ömür boyu mali yükümlülük altında bırakan kategorik süresizlik anlayışının sona ermesi; evliliğin süresi, tarafların yaşı, eğitimi, sağlık durumu ve çalışma imkânları gibi somut kriterlerin esas alınacağı hakkaniyete uygun yeni bir dönemi başlatmaktadır. İptal kararının yürürlüğe gireceği 30 Haziran 2027 tarihine kadar TBMM tarafından yapılacak yasal düzenlemeler, hem devam eden hem de kesinleşmiş nafaka dosyalarının geleceğini doğrudan şekillendirecektir. Hak kayıplarının önüne geçilmesi, sürecin doğru yönetilmesi ve yeni yasal çerçevede davalarının sağlıklı yürütülebilmesi adına hukuki danışmanlık alınması büyük önem taşımaktadır.